Merkelapp-arkiv: Nynorsk

2/3 viktuge studentaviser på nynorsk

Me hev 3 viktuge studentaviser i Noreg 1, Oslo med Universitas, Bergen med Studvest og Trondheim med Under dusken. Kvar onsdag fær eg epost frå alle tri, og eg hev ikkje lagt noko stort merke til det fyrr, men i dag såg eg at båe Universitas og Studvest sine epostar er på nynorsk.

Under dusken sin er ikkje noko å hoppa i taket over:

Hei

Her finner du denne ukens toppsaker fra Under Dusken:

Med vennlig hilsen
Anne Skalleberg Gjerde
Ansvarlig redaktør

Men sjå denne herlege tekstsnutten frå Universitas:

Hei,

Her er denne vekas Universitas-toppsaker. Du finn heile avisa på www.universitas.no frå onsdag formiddag.

Ha ein fin dag!
Mvh
Anna Werenskjold,
redaksjonsleiar og debattredaktør i Universitas.

Og sjekk denne koselege frå Studvest:

Hei,

Nedanfor finn du toppsakene frå Studvest denne veka.

Resten av avisa, samt avisa i pdf-format, er å finne på www.studvest.no etter midnatt.

Neste Studvest kjem onsdag 17. februar.

Ha ei fortsatt fin veke!

Med venleg helsing
Mari-Louise Uldbæk Stephan
Nyhenderedaktør i Studvest

Er ikkje det berre superflott!? :D Det gjorde verkeleg dagen min.

Oppdatert: SmiS (Studentavisa i Stavanger) sender òg nyhendeoppdateringseposten sin på nynorsk!

  1. Orsak UiS, UiT og UiA, de hev verkeleg ingen høgprofilerte studentaviser… Dessutan trur eg ikkje dei hadde vore like kule som Studvest og Universitas som hev nynorskbrukande redaksjonsleiarar []

Samnorsk-Odin, Tjukke-feite-Odin og NTEU-Odin

For eit par dagar sidan spurde Eva Marie (som eg jobbar saman med i Nei til EU) um korleis ho laga fleire innhaldslister i epostlesaren Thunderbird no att. Eg hadde forklart dette fyrr, so eg fann ut det var tid for å skriva ein kort korleis-gjera-dette-epost. So eg skreiv ein i all hui og hast fyrr eg stakk ned på NTEU-kontoret der eg hev fengje for vane å hengja på dagane.

Tjukke-feite-Odin

Grunnen til at eg heng der er båe av di det er eit godt, koseleg miljø—men òg mykje av di me fekk ei kaffimaskin. Kvifor i alle dagar likar eg det, eg som hev slutta med koffein, lurer du sikkert på. No er det slik at eg modererte det til å ikkje med viten vilja skal drikkja noko som hev masse koffein.

Jo, denne vidundermaskini lagar jo sørenmeg varm sjokolade òg! Det tok verkeleg lang tid fyrr eg fann utav dette, Helene mådde prøva vidunderet fyrst. Etter det hev eg diverre drikke litt for mykje varm sjokolade med krem.

So tjukke-feite-Odin vert nok snart å sjå.

NTEU-Odin

På pulten min kann det sjå ut som um eg ikkje er på kontoret so ofte. Det er feil.

Den må ryddast, forresten. Men nett no rydder eg vekk heimeområde frå tenaren vår, og eg fær større glede av det. :P

Eg er innum kontoret nesten heile 50% arbeidstidi mi no. Viser seg at 50% arbeidstid er utruleg mykje. Kjenner det nesten som um halve den vakne tidi mi er hjå NTEU. Når det er so koseleg på kontoret, so vert det berre til at eg heng der og fær gjort meir enn eg eigentleg hadde tenkt då eg stakk nedum. Greitt å ikkje berre sitja i sofaen heime og fiksa ting, på kontoret fær eg båe sjokolademjølk, men òg prata med folk.

Eg heng so mykje på kontoret at Helene-kjærasten min hev funni ut at viss ho vil eta med meg må ho koma innum kontoret. :p

Samnorsk-Odin

Og so attende til Eva Marie og Remi. Snill som eg var stakk eg jo nedum for å hjelpa Eva Marie med sitt innhaldslista-i-Thunderbird-problem.

«Nei, der er han jo! Samnorsk-Odin!»
«Huh? Eg er då langtifrå samnorsk!», segjer eg litt snytt
«Åjooodå! Sjå no berre her», segjer Eva Marie og viser meg den utskrivne eposten min:

Eg unnskulda meg med å ha skrive NMU-normal (dvs. so god nynorsk som er mogleg innanfyre ordboki (+ a-mål, og ikkje i-mål)) på diverse. Men no er det slik at alle veit eg skriv ein slags halvhøgnorsk. Men samnorsk er det då verkeleg ikkje! So eg vonar ikkje namnet slær rot.

Ja, men elles gode tider i NTEU.

Ein professormongo utan hjerne

Det finst ein fysikkprofessor som er so satans mongo at eg ikkje forstår korleis han i det heile teke klara koma seg her til Trondheim-skulen kor me hev studentsamling. Eg hev sjeldan, trur faktisk aldri, truffe nokon som fær blodet so til å bobla yver. Og det er nett difor eg sit her på skulekjøkenet og ikkje inne på «paneldebatten».

Han er ekstremt, so til dei gradar ekstremt usakleg at eg kjem til å vera ganske usakleg her sjølv. Eg må få lov til å skriva/ordleggja meg på same måten han gjer.

Ok. Eg forstår ikkje, eg forstår ikkje. Eg anar ikkje kvar eg skal starta. Han er so ufatteleg dum, og kann so sabla lite anna enn hersketeknikkar og det å vera heilt jævleg provoserande. Han pratar so jækla stolt yver kor elendig han kann nynorsk. Han sit og fortel oss at han er ein jækla mongoloid som ikkje klarar å læra seg nynorsk. Kva faen? Kor hjernedaud gjeng det an å verta? HAN SKRYT AV AT HAN IKKJE KANN NYNORSK. Han skryt av si kunnskapsløysa og totalt manglande evna til å læra.

Det han meiner i korte trekk er at det er heilt uhøyrd at nynorskbrukarar skal få eksamenen sin på nynorsk, og at han må skriva honom. Vel, det er no greitt nok, men han her klarar å kombinera det med masse «fakta» som eg veit er 100% feil. Dette legg han fram på ein «so jækleg mykje betre enn dykk som ikkje kann nokon ting»-måte at einkvar som ikkje veit fakta ville trudd det var sant. Han er so sjukt yverlegen, sjølvgod og ute av stand til å trekkja inn fleire faktorar enn dei han sjølv kjenner elder finn på.

T.d. ser han ingen forskjell på lærarar og studentar. «Viss studentar skal hava ein rett til å få skriva på skriftsspråket sitt, må jo lærarar òg hava denne retten!», det han gløymer er at lærarar er tilsett på universitetet, ikkje som privatpersonar som kann gjera nett det dei sjølv ynskjer men som del av eit universitet. So då må han fylgja universitetet sine reglar, og ikkje sine eigne. Det er stor forskjell der. I tillegg klarar dritsekken å segja «eg forstår ikkje studentar, eg!». WOW; KANN DET VERKLEG VERA SANT?

  1. Kvifor i helvette er du ein lærar då?
  2. Det treng du ikkje segja, me ser at det er meir du ikkje forstår. T.d. ALT.

At denne mannen hatar nynorsk hev ingen problem med å sjå, sjølv um han prøver å skjula det. Han kann fint lata som um han er sakleg og hev poeng, sopass kann han visst. Men han er jo sjølvsagt heilt ubrukeleg til å skjula hatet sitt. Og då meiner eg ubrukeleg. Ok. Han startar med å segja at for han «og alle andre frå Ullevål Haveby» er nynorsk totalt uhøyrd og er berre kjend som tvang alle hata. Utslitte nynorske ordbøker som var omdøypt «Spynorsk mordliste», javelja. «Heime hev eg ei utslitt, totalt ubrukeleg ordlista som det står nett det på.» Javel? Jækla bra poeng… ikkje!

Eit sikkert teikn på at nokon er lite gjennomtenkte og ikkje hev peiling er at dei kallar sidemål tvang, men elles stør eit vanleg skulesystem. Kva er ikkje matematikk då? Kva er ikkje historie? Elder kva med norskfaget i seg sjølv? Er ikkje alt dette tvang med denne same stygge definisjonen? «Noko du må gjera på skulen for å stå». Viss nokon ikkje liker historie, skal dei då kunna taka det vekk? Eg er for valfridom, og for å kunna velja må ein kunna båe nynorsk og bokmål like godt. Eg valde nynorsk etter mange år i skulesystemet—sjølv med totalt elendig sidemålsopplæring (for eg ynskjer mykje betre sidemålsopplegg, gjerne endra). For å kunna gjera eit ekte val sjølv og ikkje lata andre gjera det for deg (plassen du bur på), må du altso læra nynorsk. Fascistar som denne professoren (og andre som tek vekk valfridom) vil annleis.

Det leider meg til ein annan ting. Vondingen skryt fælt yver kor internasjonal han er, ja, tenk – han hev vener i Frankrike! Skit, so ekstremt kul han er – skikkeleg spesiell – utruleg – vener i Frankrike.

«Ja, men du må jo skriva engelsk, det er jo helder ikkje ditt språk», segjer ein i salen. «Å, det er ingen problem, for eg er so hippetihopp-kul at eg hev engelsk far og hev studert masse i USA (2 heile år!), eg tok doktorgraden min der», svarar han hovent og trur at han fær masse respekt av det. Han set seg upp i skyone som det beste som hev hend fysikken og ålmenn universitetsarbeid i Noreg. Han vekslar mellom å lata det berre handla um han og ålment. OK. Ikkje alle-faens-folk i Noreg hev engelsk far og ikkje alle kauper ein doktorgrad i USA (for han kann faen meg ikkje ha ærleg fortent han, han manglar jo totalt kritisk sans).

Eg er pisseleid av å høyra um dine problem, at du ikkje kann læra deg eit enkelt og meir regelrett språk enn bokmål som du hev vakse upp med er ikkje eit sakleg argument i ein diskusjon. Me ser alle ned på deg av di du er so mongo,—men igjen; det er ikkje eit ålment argument for resten av Noreg!

No gjeng faenskapet ute i gangen her. Stikk av. Ynskjer å skyta honom i ryggen.

Vel, no kjem dei andre, no kann eg skrika på dei. Den verste energien fekk eg av meg med å skrika og hoppa rundt i gymsalen medan eg hang meg frå taugi der.

Tropa de Elite, ikkje for alle nynorskingar (men absolutt denne)

Eg er jysla glad distributør Euforia film valde å teksta nett denne filmen og ikkje alternativet; ein svensk dokumentar om noko 80-talsgreidor. Eg elskar dei flotte bileti, fargane og intensiteten; ein «action»-film frå røyndi. Noko me diverre hev litt lite av i nynorskverdi er skyting, narkobandar og korrupt politi. Det står spesielt dårleg til med spesialstyrkar som skyt på båe bandane og politiet, slik BOPE (elitetroppen) gjer flust av i Tropa de Elite. Og alt dette gjer dei herleg nok på framifrå nynorsk.

Å seia at dette er den beste nynorsk-teksta kinofilmen nokon gong er slett ikkje å overdriva. No kjenner eg rett nok ikkje til andre enn 23 år gamle «Ronja Røverdotter», som er av eit litt anna kaliber. Ikkje noko vondt meint om Ronja – men det er ikkje ein film eg ser på kino av heilt fri vilje. Ein svensk barnefilm er heller ikkje eit godt prov på at nynorsken kan brukast til meir enn statleg finansiert høgkultur og der me hev lovar for han. Dessutan er det eit herleg slag i andletet på alle desse «nynorsk passar til di(k)tt, men ikkje datt»-folki. Det var på tide at noko eg tykkjer er god underhaldning kom på nynorsk. Herleg at det er ein god film me får på nynorsk når me fyrst får ein.

Åvel, når alt kom til alt sat eg no der i kinosalen saman med kjærasten. Eg prøvde å fylgja tett med på teksten utan å la handlingi eta meg opp. Eg var nynorskens mann i salen! Men nei. Det tok ikkje mange minutt før filmen lurte meg og fekk mi fulle merksemd. Teksten er god, veldig god – men heldigvis er filmen mykje meir interessant. Det var rart å sjå nynorsk på sylvskjermen dei første minutti, men so vart eg van til det.

Filmen, som er tufta på soger frå tidlegare BOPE-offiserar, fær truleg blanda kritikk spesielt grunna mange drap og tortur frå hovudpersonane. Filmen er sett i Rio de Janeiro, og har nytt vitjingsrekord på kinoane der. Dessutan har han vorte piratkopiert stort då folk trudde han ville verta forbudt i byen der folk med god grunn ser ned på politiet.
I filmen ser Nascimento etter ein arvtakar til BOPE, den beinharde elitetroppen han sjølv leier. Dei to nye rekruttane Neto og Matias er barndomsvener. Kvar for seg manglar dei den andre si styrke; ein er laus på avtrekkaren, den andre held fast på ideala.

Greitt nok, eg er nok automatisk litt meir glad i denne filmen grunna den nynorske teksten (godt jobba NMU lokalt og sentralt!). Eg var redd eg ikkje ville lika han, men det gjorde eg so absolutt. Likevel veit eg det er fleire som vil synast det vert litt mykje «action» og vald; men dette er truleg den same gjengen som i alle år har kunna lese nynorske dikt og faktisk likt det. Me ville visa at det er ingen grunn til å ikkje teksta på nynorsk, Euforia film viser med Tropa de Elite at det so absolutt er sant!

Filmen vert endå tøffare med nynorsk tekst, men det viser seg; kinofilm er stadig kinofilm sjølv om han er teksta på nynorsk!

Which Witch på Det Norske Teateret

Dei som kjenner meg veit at eg likar båe teater og nynorsk. Likevel likar eg ikkje alt Det Norske Teateret set upp, som kombinerer teater med nynorsk. Eg likar ikkje dårleg teater, so det er faktisk ikkje vandskeleg for eit teater å laga noko eg ikkje likar.

de, dei, di, De? Snakk nynorsk for F!

Eg forstår ikkje kva Det Norske Teateret prøver seg på, elder skodespelarane der. Dei segjer «di» på ein slik måte at eg ikkje forstår noko. Dei uttalar «de» som «di», slik dei gjer i bokmål. Men DET ER FEIL og satans irriterande. De (som i «dere» på bokmål) uttalast nett som «d». Slutt opp med å forvirra meg!

Um stykket

Eg syntest scenografien var dritkeisam, og eg synast sjølve stykket var ganske keisamt. Eg vart litt skuffa. Likevel so er ofte dei gode stykki på dei mindre scenone (t.d. prøvescener, malersalen til National Theateret osb), og det er berre Rogaland Teater som klarar å setja upp skikkeleg gode ting på hovudscena (so langt eg kjenner til).

MEN! Tøff bøddel!

Det var ein verkeleg kul ting; bøddelen syng sin bøddelsong, og den songen EIG. Han er dritkul, og han var dritkul på scena, og bøddelen var supertøff. Då songen var slutt starta eg å klappa og fekk heile salen med meg (den er stor!). Det var dritkult. Det «gjorde kvelden min» um eg skal segja det med eit unorskt uttrykk.

Ah, og ein ting til,—folk reiste seg i slutten. Eg plar vera den som reiser meg når ting er bra (spesielt på Rogaland Teater (elskepå)), men eg gjer det altso ikkje når eg vert so lite imponert som av Witch Witch. So eg sat demonstrativt. Helene reiste seg av di ho elska ei av skodespelerinnane, ganske søtt. Men eg sat der altso og såg rett inn i bakenden på dei framfor meg. :-)

Alt i alt var det koseleg lell

Teater eig same kva. So det var koseleg sjølv um eg ikkje likte stykket. Dessutan er Landsstyret i Norsk Målungdom utruleg koselege og flinke dette året, so det var ein god gjeng eg var ute med.

Alt er ikkje vondt på DNT

Og for å gjera det klart; ja, eg hev sett fleire kjempegode stykke på Det Norske Teateret,—dei set òg upp bra greidor. Men dei tri stykkone eg hev sett på hovudscena hev vore frå OK til dårleg. Dei tri eg hev sett i prøvesalen hev vore frå bra til superbra.

Ny nynorsk Universitas

Heilt sidan eg kom heim frå Portugal-Spania-Frankrike-turen hev eg jobba hardt med den nye netsida til Universitas. Eg starta eigentleg frå botnen, men då tidsfristen kom krypande litt vel fort bygde eg helder vidare på den gamle sida. Eg hev meir elder mindre tatt i all koden som hev med visning av netsida å gjera.

På nynorsk

Eg ville ikkje skriva bokmål heilt utan vidare, eg skriv jo nynorsk som standard med mindre nokon pålegg meg noko anna. So då vart det nynorsk, og dessutan trur eg at eg fort hadde gløymd eg skreiv bokmål og slæge yver til nynorsk att. Nett slik det var i gamle dagar då eg skreiv bokmål og skulle skriva nynorsk. Var fort å slå yver til bokmål att, av di eg tenkte på bokmål.

No tenkjer eg på nynorsk, og då vert det «naturleg» (sjølvsagt er ikkje språk naturleg, det er kulturelt) for meg å skriva nynorsk. Likevel fekk eg høyra av redaktør Worren i går at «Me er trass alt ein bokmålsavis som hev opna for nynorsk og ikkje motsett». Det er jo sant, – men sidan språket mitt er nynorsk so skriv eg sjølvsagt automatisk det. :)

So eg jobbar med å yversetja netsida til bokmål no, so skund deg inn på universitas.no og sjå han i nydeleg nynorsk språkdrakt fyrr det forsvinn. Elles hev eg tenkt å utbetra sida ganske mykje den komande tidi. Berre sei i frå um de hev gode idèar.

Nynorsken, høgre, sidemål og engelsken

Det skjer mykje interessant rundt nynorsken i desse dagar. Veldig mykje tull frå mange stader, i tillegg til at eg kjenner NMU stadig veks som organisasjon og vert viktigare. Me fekk nett høyra at resultata frå sidemålsforsøket vart lagt fram med ein knusande siger for ein sidemålsfri skulekvardag. Og rundt oss hoppar Sylfest Lomheim og preikar um dauden til norsk språk i kamp mot engelsk. Saman med han finn me eit englekor som forkynner målfred og ynskjer at me nynorskingar berre skal leggja oss ned og la bokmålet valdtaka oss. Bakfrå.

Det vert ikkje betre av at Sleipfest ofte fær rolla som «nynorskingen», når han hev so klåre meiningar som strid i mot kva målrørsla meiner.

Kampen mot nynorsk forkledd som kamp mot engelsk

Nei, usj! Dette her er berre samnorskingane sin muterte krampaktige kamp mot nynorsken (samnorsken er bra for bokmålet, men dauden for nynorsken). Altso, bokmålet kann berre leggja ned sin strid – der er det ingen. Bokmålet er den store undertrykkjaren, den språkfascistiske herren som trampar av garde og gjer folk likegyldige til språk. Utanom nyorskingane. Bokmålet er ein større trussel mot norsk enn det engelsken er! Mykje større! Og kva språk er best til å stå mot engelsken (og verna um fridomen og folkestyret vårt)? Jo, det er nynorsken. Det er nynorskingane som pratar um språk, det er me som er upptekne av det og er språkmedvitne. Det er nynorsken som gjer at me i det heile teke hev eit ordskifte um språk i Noreg, det er nynorsken som gjer alle upptekne av språk. I Sverige er det langt mindre ordskifte, sjølv um dei hev verdas kulaste målføre innanfor sine grensor (Elvdalsk (nesten som norrønt!)) let dei det stille døy ut.

So kva er svaret på kampen mot engelsken? Tak i bruk nynorsk! Og slutt å prat um at engelsken er ein trugsel mot norsk, det er bokmålet som er den største trugselen.

Og so til dette fantastiske sidemålsrunket i Oslo

Eller kannhenda me skal kalla det eit opent angrep på nynorsken?

Mange fleire enn meg hev prata um kor dårleg dette «forsøket» hev vore og at det ikkje kann kallast forsking. NIFU STEP seier sjølv at rapporten brukast feil av Høgre og meiner han ikkje kann lesast slik fanden les bibelen og Høgre les forskingsrapportar.

Men det er ikkje fjerninga av sidemålsundervisninga som fører til at elevane blir betre i hovudmålet. Elevar som har delteke i sidemålforsøk i andre deler av landet, men då hatt meir sidemålsundervisning, har hatt vesentleg betre haldningar og vorte meir positive til nynorsken, seier Gro Morken Endresen.

Det er synd å sjå Høgre, som ein gong hadde ein skokk intelligente folk, søkka so lågt. Alle ser jo at dette ikkje kann kallast noko seriøst forsøk um obligatorisk sidemål. Alle dei seriøse forskningsmiljøi i Noreg sa jo faktisk nei til å vera med, ei kort lista:

  • Universitetet i Oslo: Nei, dette er ikkje forskning
  • Høgskulen i Oslo: Nei, dette er ikkje forskning
  • Høgskulen i Volda: Nei, dette er ikkje forskning
  • NIFU STEP: Nei, me hev ikkje kompetanse til å gjera dette
  • Universitetet i Gøteborg: Nei, dette er ikkje forskning
  • Universitetet i Stavanger: Nei, dette er ikkje forskning
  • NIFU STEP: Ooo-kååå då, hekkan, me hev ikkje kompetanse på dette – men me fær prøva likevel då, hekkans maserau, sidan ingen andre gidd

Og so gjorde NIFU STEP eit heilt ekstremt rart forsøk der dei i tillegg til å taka vekk skriftleg sidemål sette i verk mange andre tiltak for å gjera undervisningi betre;

  • Forfattarvitjing
  • Teatergåing
  • Tettare oppfylging av elevane med mappevurdering
  • Kompetanseheving av lærarane (!!!)

Kva resulterte dette i?

  • Ikkje auka lesedugleik
  • Ikkje auka munneleg framstillingsevnur
  • Ikkje vesentleg betre haldning til norsskfaget
  • Dårlegare oppfylging av dei som faktisk valde å halda på sidemålet
  • Ei svakt betre haldning til nynorsk (sikkert samanheng med lærarar som ikkje fær høve til å sabotera og klaga på nynorsken)
  • Å, yey, noko positivt: heile 0,146 karakterpoeng betre i standpunkt og 0,271 betre på eksamen
    • Fryd og gaman! Glede og dans!

So det er difor dette forsøket knuste sidemålet, ja? Dette var jo kjempepositive resultat. Og det er nok ikkje grunna den lista yver andre tiltak som vart sette i gong i tillegg. Neeidå. Eg trur ikkje kompetanseheving av lærarane hev noko resultat, ikkje forfattarvitjing og heller ikkje mappevurdering med tett oppfylging av kvar einskild elev. Nei, det er nok av di dei hev teke vekk eit fag. Me vert jo (som alle veit) betre i språk ved å hava mindre å gjera med det… No synest eg neste steg må vera å fjerna historiefaget, folk hev jo ikkje nytte av dette når dei skal taka seg jobb på Essoen og då kann heller dei som er interesserte verta mykje flinkare i historie – sidan me vert flinkare i alt som ikkje er obligatorisk.

Positive sidemålsforsøk

Det er interessant å sjå på positive sidemålsforsøk her. Der ein faktisk fylgjer læreplanen og gjer undervisningi god i staden for å taka ho vekk. Eg siterer fritt frå pressemeldingi til Noregs Mållag og Norsk Målungdom; Byrådet i Oslo til stryk i sidemål:

– Kvifor tør ikkje byrådet å satse på eit slikt prosjekt i staden, spør Hege Myklebust. Ho meiner osloelevane har krav på god like god undervising som elevane i resten av landet.
– Dei gode nynorskprosjekta finst, men Oslo kommune overser dei. Ved eit liknande prosjekt i Kristiansand gjekk sidemålskarakteren opp på eit halvår, framhevar Jens Kihl.

Dessutan hev me jo det kjende Holmlia-forsøket, der elevane nyttar nynorsk i eit anna fag enn norsk. Kva skjer her?

  • Tydeleg betre haldning til nynorsk
  • Og av det fylgjer: betre karakter i nynorsk
  • Sikkert noko anna, men eg vil ikkje seia noko for eg hev ikkje lese forskingsrapportar på det :-)

Kjære Høgre

So, kva med denne radikale tanken å gjera norskfaget betre i staden for å kutta ut obligatoriske og demokratiserande fag? Eg veit det kann vera litt vanskeleg for dykk å forstå at ein betre skule gjev flinkare elevar (merk den store uvilja mot å prøva positive forsøk og ikkje minst «kunnskapsfallet» som de nett innførde), men prøv i alle fall.

Takk.

Nynorsken og dialektane, IKKJE dialektane og nynorsken!!!

Eg hev starta høyra på «Språkteigen» på statskanalen vår sin kulturkanal; NRK P2. Etter no fleire år i NMU og hard skulering, ein heil haug ordskifte og eit lass med leste sidor um språkstoda i Noreg hev norsk språkstode og nynorsk vorte eit slags spesialfelt1 for meg. Ei inngåande forståing av nynorsken, kva han er for noko og kva som er styrande for kva språk me vel.

PS: Alt dette er meiningar – og det er ikkje NMU sine meiningar. Det er mine provoserande tabloide meiningar der eg ikkje underbygg det eg seier på ein god måte. NMU er for alle, inkludert bokmålske «nynorsk er fint i dikt»-folk(!)

Ah. Gah. Ferdig med det, eg gidd søren meg ikkje pakka ting inn – det gjeng inni potetsekken treigt og eg vil veldig gjerne verta ferdig med å få ut meiningi mi. Då drit eg like godt i um ikkje heile verdi heng med meg. Det hev teke meg tvo år å forstå mykje av dette sjølv, so eg trur neppe eg klarar overtyda ein einaste maur um noko som helst i mine små, halvleselege innlegg på netsida. Men ARGHRGHR, eg vert so inn i hampen sint når eg sit på t-banen og høyrer på Språkteigen og det vert sagt so mykje idiotisk teit der.

Ok-ok, ikkje idiotisk teit, men lite nyansert og ekstremt lite fornuftig. Altso; ingen intellektuelt ordskifte, men det same vrøvlet me høyrer gong på gong av folk som ikkje hev sett seg inn i saki. Sjølve folki i ordskiftet er fjonge og bra, eg er stor tilhengjar av verki deira båe tvo – men eg vert vel meir vonbroten på verdi (altso Noreg) når det vert sagt so mykje opplagt platt, keisamt og utruleg lite oppbyggjande. No veit framleis få kva eg pratar um; men eg skal prøva å seia det utan å forklåra stort (so det er stor grunn til at du (med rette) fnys av det og tykkjer det sers feil):

Nynorsken var ikkje, er ikkje og bør ikkje verta talemålsnær!

Heile navla landet hev ei feil og ukorrekt oppfatning av kva nynorsken er. HAN ER IKKJE TALEMÅLSNÆR OG MÅTTE GUD FORBODA AT HAN NOKON GONG VERT DET! Det er 1000 dårlege argument for dette, men òg ovmange fantastisk gode. No vrir du deg sikkert i stolen og seier høgt «Men kva med dialektane, Odin, DIALEKTANE!», slik at nabokatta må leggja hovudet på skakke og lura på um du er ein av dei som helst burde vore hjå syster hennar som er ein institusjonskatt på Dale2.

«Jadå, din hekkans masekopp», seier eg då og ser olmt opp i vêret for å visa at eg himlar med augo av deg.

Det verste er sjølvsagt at eg berre brukar masse hersketeknikkar på deg utan å eigentleg forklåra kva eg eigentleg meiner. Difor kjem du altso automatisk på bakbeina og tenkjer eg (kannhenda rett nok) er ein stor idiot, medan du fyrer laus fleire slemme setningar: «Ja, det var då jammen meg konstruktivt din hekkans drittsekk».
«Åja!? Og du då, din vesle parasitt av ein møllsleikande…», prøver eg fyrr eg kjem på ein betre idè og ser filosofisk ut i lufti; «Ja. Kva er me eigentleg? Er me i det heile teke? Kven er eg? Og kven er du? Finst du? Finst eg?».
Ganske raskt forstår eg dette er berre teit og kjem igjen på andre tankar, men fyrr du vert redd so kann eg avsløra at me er inne på sporet att; me er attende til saki, eller «målsakji™» som eg hev sett ein idiot skriva på kvar artikkel som hev noko med nynorsk å gjera. Han er mindre… nei, han er minst kul synest eg. Men so er eg på viddene att.

Eg tenkjer kort på viddene i Nord-noreg der eg var på tur, fyrr eg atter ein gong prøver å spora inn på det eg liksom skal seia noko fornuftig um (det trur eg du allereie hev mista trui på).

«Ja, du ser. Hmm. Kvar var eg no?», seier eg fyrr det gjeng upp for meg at dette faktisk ikkje er ein samtale, men ein teit tekst og at eg difor berre kann lesa det eg hev skrive fyrr. So her var eg: «Kva med dialektane, Odin?». Ahh. Ja. Kva med dei? Denne forferdelege forpestingi av norsk språk som eg er programforplikta å elska sidan eg er medlem i NMU? Åja. Dei dialektane ja.

Det førre eg skreiv er vel eigentleg ikkje det eg meiner, men eg la det til sidan mange sikkert trur eg meiner det. Diverre må eg skuffa dei. Eg skal heller prøva å svara på «Kva med dialektane, Odin?».

«Kva med dialektane, Odin?»

Dialekt er fint, dialekt er best, dialekt er det som eig mest. Det kann ein seia, og få vil mukka (ymta motførestellingar). Det er jo bra. Og det er sant, dialekt og nynorsk heng faktisk saman. Eg likar dialektar. Likar spesielt jentor frå Vest-telemark og Sogn og fjordane. Uhm, måten dei pratar på altso. Sikkert mange av jentone òg, men det er ikkje poenget. Eg hev berre godhug for dialekt. Ja, eg elskar dialektane til og med, um eg fær seia noko so på kanten. Det eg ikkje elskar, er at folk trur at nynorsk == dialekt.

  1. Nei, nei, nei, nynorsk er ikkje det same som dialekt.
  2. Nei, nei, nei, nynorsken skal ikkje vera det same som dialekt.
  3. Nei, nei, nei, dialektnær nynorsk er ein styggedom – ikkje noko me bør prøva å jobba for.

Problemet mitt her er at det er so ekstremt mange som meiner 3 er feil. Altso; dei kann seia ting som:

  • «Du hev nynorsknær dialekt, difor må du skriva nynorsk»
  • «Nynorsknormalen må vera vid slik at eg kann kjenna meg att i han og skriva dialektnært»
  • «Det vert enklare å læra nynorsk når du brukar di eiga dialekt som utgangspunkt»

Alt dette meiner eg er riv ruskande feil og grunnfest i ei feil førestilling um kva nynorsken er; ei nedskriving av dialekt.

Kva er nynorsken då?

Nynorsken er eit systematisk språk tufta på fellestrekk i alle dialektane i heile Noreg.

Ikkje ein, ikkje tvo, ikkje femten dialektar. Men alle. Og ikkje ei rotete suppa (som bokmålet), men eit systematisk språk. Ikkje systematisk som Esperanto heller (som er konstruert), men eit norsk språk som tek vare på systemet som finst i norsken.

Skal me skriva talemålsnært, skriv dialekt. Ska’me skRiva talemålsneRt, så skRiv dialekt fåR ‘faen. (Store r-ar for skarre-r). Det vert jysla stress med so mange skriftspråk i landet. Og folk flest er ikkje interessert i å skriva «deira nynorsk» (trass i kva dialekt-nynorsk-folki trur), folk er interessert i å skriva rett. Det ser me enkelt av korleis folk skriv; nyttar dei «valfridomen» (teit å bruka eit fint ord for tilroting av gramatikken)? Nei, dei nyttar han ikkje. Ein plass der me bør hava valfridom, derimot, er i ordtilfanget – desse ordi tek me sjølvsagt frå alle moglege dialektar. Men det er ingen, eg gjentek ingen verdi i å hava 27 forskjellege måtar å bøya eit ord på. Verdien fær me i mange ord, mange nyansar – ikkje i mange bøyingssystem (det er berre tull).

Det finst ein utruleg god tekst på dette

Aaargh. No er eg berre trøytt og ikkje sint lengre. So eg hev fengje det ut av meg. Diverre er ingen smartare. Du kann jo synast det er positivt at eg ikkje er sint lengre (det likar eg!); elles kann det henda du er sint av di eg berre hev skrive tull og kasta burt tidi di. Det er òg ein liten sjangs for at du faktisk vil vita kva eg meiner; ahh, då finst det ein utruleg god tekst på dette. Det er ikkje eg som hev skrive han (so han er altso bra, det er ikkje berre noko eg seier) og han ligg på NMU sine nettsidor. Eg gjev deg, Målføra og nynorsken.

Dette burde verkeleg vore pensum for alle. Spesielt alle som vil meina noko um dialektar (målføre) og nynorsk. Eg veit teksten er lang, men les du han, er du ei klokare kvinna etterpå. Du gjer lurt i det.

Notar

1 Fyrr nokon slær meg flat med rettskrivingi mi, so må eg få seia at dette ikkje er det same som språkekspert eller norskekspert; slik er det ikkje. Det eg hev, er ein mykje betre forståing av språkstoda i Noreg enn dei fleste. Sjølv um eg skriv so mykje gramatisk feil som eg gjer, so hev eg god yversikt yver idéane. Det burde ikkje vera å taka vatn yver hovudet; langt frå best forståing, men langt yver snittet (som diverre er forferdeleg lågt).

2 Dale var der dei putta dei galne menneski i gamle dagar.

Og hugs, les Målføra og nynorsken.

Oppdatert: Ei litt betre forklaring eg gav Ola etter eg ikkje var sint lengre og hadde sove:

Eg ville ikkje skriva kven som var i Språkteigen, for eg ville ikkje knytta mine negative kjenslor opp mot dei. Det er berre at heile verdi trur nynorsken sitt mål er å vera talemålsnær og at eg meiner det er feil. So når det vert slege fast som sanning mellom tvo (tri) folk i eit ordskifte (der dei eigentleg skal vera ueinige) so vert det for galt. Det er ingen/få som fortel folket kva nynorsken eigentleg er, og det gjer meg vonbroten.

Ideologiseminaret til NMU ferdig

Jadå, eg veit at det er lengje sidan (førre helg), og jadå, eg veit at eg aldri vert ferdig med desse innleggi, men likevel prøver eg. Kvar haust hev me ein slags «fagleg» tilskiping i NMU. I år skulle det ikkje vera «Målstrid» som det plar vera, men eit «ideologiseminar» for våre eigne medlem. Det fungerte knallbra, og eg kann trygt seia at dette er den beste hausttilskipingi eg hev vore på! :D

«Målstrid»-konferansen er laga for å draga folk inn i NMU. Gjera målfolk av bokmålingar. Det hev vore ei utetteretta tilskiping. I det siste hev det vist seg at det i stor grad kjem mest folk som allereie er i NMU; og at målferd fungerer mykje betre enn Målstrid same kva. Difor var eg glad at me i år skulle prøva noko anna.

Kva skjedde so på ideologiseminaret?

  • Rebecca var med (hennar fyrste NMU-tilskiping)
  • Me hadde karaoke (ikkje slik teit singstar, men ekte)
  • Eg hadde andsvar for folk frå Sogn og Fjordane, Finnmark, Buskerund og Aust-agder
    • I mine fylke kom berre folk frå Sogn og Fjordane, i frå Firda MU
    • Janne Kristin, Jostein og Mariell kom frå Firda MU
    • Til gjengjeld var dei heilt fantastisk superkule, so det gjorde ingenting at eg ikkje hadde andsvar for fleire menneske
    • Det var Janne Kristin og Jostein si andre hausttilskiping, dritbra at dei kjem att (godhug!!!)
    • Vil jobba mykje med Sogn og Fjordane frametter, gjera NMU meir sexy og kult
      • Det trengst visst der
      • Av ein eller annan grunn veit dei ikkje at me er det allereie! :S
    • Eg vil dra til Sogn og Fjordane, det fær eg sikkert snart no
    • Lillesysteri til Janne Kristin, Anette, er òg dritkul, men ho fekk ikkje koma ( :-( )
  • Dette vart litt av ei lista
  • Eg hadde laga ein bitteliten videosnutt av ymse DVD-ar omsett til nynorsk
    • Klipp frå desse filmane:
      1. James Bond – Casino Royale
      2. The Da Vinci Code
      3. Pirates of the Caribbean – Dead Mans Chest
      4. Finding Nemo
      5. Narnia – Lion, Witch and the Wardrobe
    • Det vart OK. Spesielt moro var omsetjingi mi når ein franskmann seier «que?» med «kva?» av di det høyrast ut som um han eigentleg seier kva
    • Eg brukte alt for mykje tid på å få det til, Avidemux2 til Linux redda meg til slutt
  • Mi fyrste tilskiping der eg sit i sentralstyret i Norsk Målungdom (SST)
  • Var ein heil haug kule folk der (ikkje berre Rebecca+Firda MU-gjengen)
  • Eg sat ikkje på maskini mi å nerda
    • Jens var redd for at eg kom til å gjera dette
  • Eg trur ikkje lister er tingen for meg – det vert berre meir rotete enn ein normalt tekst :P
  • Eg gler meg alt til neste tilskiping
    • Som er vinterleiren, jeei!
    • Tilskipingi vert dritbra
      • Eg er i vinterleirnemndi
        • Noko som eigentleg vil seia at det ikkje vert dritbra
          • Men eg skal prøva
          • Kos vert det i alle fall
  • Eg trur ikkje eg skal misbruka listone meir

Slik. Då fekk eg iallfall sagt meir enn det eg plar seia. :-) Ideologiseminarnemndi gjorde ein skikkeleg god jobb – vonar dette er teiknande for korleis resten av arbeidsåret vil ganga.

Forresten:

Men. Stopp.

Rebecca hev oppdatert litt um livet i Oslo

Kjærasten min, Rebecca, skreiv i dag litt um livet ho hev her i Oslo. Ho flytta inn med meg for tvo månadar sidan, trur eg. Det vil vera høgst relevant å lesa innlegget hennar sidan mykje gjeld meg òg.

Ho skreiv mellom anna dette:

Og så bor jeg tross alt sammen med Odin, kan’ke si det er kjedelig. Det er veldig gøy, faktisk. Hihi, blir nok litt fortere irritert på’n enn før, men det hører vel med. Han er herlig å bo med, når en ser vekk fra mangelen på orden og vaskevilje. Vi har det så fint sammen, atte. Det går mye bedre enn jeg hadde venta meg, vi har det så moro :)

Det er eit ganske godt opprit av stoda i heimen, berre for meg skrive på nynorsk. Ah, og med ei nota um at Rebecca er bra å bu saman med berre ein ser bort frå den sjuke trongen til å hava det ekstremt ryddig og reint til ein kvar tid. [stort glis]

Kva driv eg med?

Eg hev inni granskauen mykje å gjera for NMU for tidi. Utanom det hev eg inn i granskauen mykje å gjera utanom. Det plar vera ymse, men no i det siste hev det mellom anna vore jobbing med firma mitt (Velmont film), universitetsinnleveringar (eg tek 50 studiepoeng trur eg), ymse sosiale ting og tid eg vil hava med Rebecca. Det høyrest ikkje mykje ut når eg skriv det ned på ein so komprimert måte, men det hev nesten drept meg i det siste. Eg hev mista litt av gnisten allereie. Truleg tek det seg opp att når eg hev fengje gjort ferdig mykje av det eg slit med no. Då må eg berre hugsa å ikkje taka på meg so mykje. Til dømes hev eg dei siste vìkone umtrent gjort ein NMU-ting til dagen. Som oftast varar det langt yver ein time. Den siste vìka hev eg faktisk gjort noko med NMU-relatert kvar einaste dag, og då hev det teke lang tid òg.

I morgon dreg eg til Møre og Romsdal der eg skal på målferd. Målferd er eit opplegg der me i NMU dreg rundt på (i hovudsak) vidaregåande skular og fortel dei den ekte historia um nynorsken. Me prøver å få dei til å innsjå ein heil del ting som skulesystemet og staten ikkje vil at dei skal vita. Det er for å gjera dei merksemde på at det framleis er målstrid i landet og at dei tek aktivt standpunkt med å «velja» å skriva bokmål. Eventuelt skal eg rundt i M&R for å prøva å omvenda dei som hev gjort negativt målbyte (frå nynorsk til bokmål). Hehe. I all hovudsak, arbeid for nynorsken.

Målferd på Hartvig Nissen VGS i Oslo

Eg var nett på min fyrste målferd her i Oslo. I går. Åleina. Heilt åleina. Ingen som såg på meg utanom elevane. Det gjekk godt i starten, men sklei ganske mykje ut i slutten. Heldigvis fekk eg gjeve eit skikkeleg branninnlegg um nynorske læremiddel i slutten, der fleire såg ut til å verta engasjerte og sers interesserte. Eg fekk ein god del underskriftar, og iallfall ei dritkul jenta som melde seg inn. Det var supertøft. Eg trur ein tøff bergenser med namn Andreas melde seg inn òg. Han kunne målsoga betre enn meg og var glad og smilande. Same kva, ei innmelding er supert.

Ahh, når det er sagt so må de skriva under på oppropet vårt. Må berre venta til det kjem på internett.

Samandrag

So, kva hev eg gjort i det siste? Arbeidd med NMU-ting. Kva skal eg gjera frametter? Arbeida med NMU-ting. Vonar berre ikkje det vert for mykje. Eg hev andre ting å pressa inn òg :-S

Ynsk meg lukka på målferd i Møre og Romsdal! :S [grue seg]